 |
|
Ihvân-ı Safâ Felsefesinde Bilgi Problemi, I. Basım: Üçdal Neşr. İstanbul, 1985; II. Baskı: İ.Ü. Edebiyat Fakültesi Yayınları, No: 2699, Edebiyat Fakültesi Basımevi, İstanbul, 1992, 64 s.
|
ÖNSÖZ |
|
Bilindiği gibi, düşünmek ve bilmek belli bir gayeye yönelik ve belli ;bir fonksiyonu bulunan ruhî fenomenlerdir. Bu fenomenin gayesi ve fonksiyonuna «hakikat» adını veririz. Hakikat'in ne olduğu, doğru düşünme ve bilmenin yolu ve mekanizması, felsefede «bilgi problemi» adı verilen bahislerde ele alınır. Bu problemin çözülmesi hakikatin anlaşılmasına ve 'bilinmesine esas teşkil eder. Hakikat konusunda filozofların: «bilgi objeye uygunsa o hakikattir (:doğrudur)» dediklerini burada belirtelim. Gayesi ve fonksiyonu hakikati elde etme olan «bilgi» yi kaynakları ve objeye uygunluğu açısından ele alan filozoflar, bazı noktalarda «dogmatik» olarak kalmışlar ve bu konuda ileride görüleceği gibi çeşitli doktrinlerin savunucuları olmuşlardır. Ancak, düşünce tarihinde mümtaz yerlerini hâlâ muhafaza eden Türk-lslâm filozofları ve ekolleri, adı geçen problemde «anti-dogmatik» olarak kalmışlardır.
Türk-lslâm dünyasında kendilerine «Ansiklopedistler» adı verilen «Ihvan-ı Safa» ekolü hakkında, gerek Batı dünyasında ve gerekse bizde yapılan bazı araştırmalarda, bilgi probleminin özellikle onun kaynağına ilişkin olan noktada onların duyuların dogmatikliğini yani duyumcu (sensualiste) luğu savunduklarına dair yaygın bir yanlış bir kanaat vardır. Bu kanaat onları, Türk-îslâm düşüncesi zinciri
nin kopmuş bir halkası durumunda bırakmaktadır. Oysa, bu araştırmamızın neticesinde gördük ki, onlar da diğer filozoflarımız gibi «anti-dogmatik» bîr yol izlemişlerdir.
•Problemi, olmasını istediğimiz gibi değil de olduğu gibi ortaya koyabilmek için, şüphesiz izlenmesi ve uygulanması gereken bir takım metodlar mevcuttur. Bunun için de kaynaklara, yani onların kendi eserlerine doğrudan doğruya inmek gerekir. Dolayısıyla kaynağın önce konuya ilişkin noktalarının bir tahlili (analyse), sonra da felsefî verilerle bir terkibi (syntese) gerekmektedir, işte bu nedenle Ih-van-ı iSafâ'nın kendi eserleri olan Risaleler (Resâ'il) '-inin konuya ilişkin noktalarını tesbit ederken analitik, redaksiyonumuzda da sentetik bir metod izlemeye çalıştık.
Kitabın ilk baskısında kendilerine teşekkür ettiğim muhterem zevata teşekkürlerimi yinelerken elinizdeki II. baskısı için gerekli titizliği gösteren Fakültemiz Matbaasının Sayın çalışanlarına teşekkürü bir borç bilirim
|
İÇİNDEKİLER
|
|
ÖNSÖZ 5
IHVAN-I SAFA FELSEFESİNDE BiLGi
PROBLEMİ 7
Giriş 7
Bilgi ve Hakikat 7
I — IHVAN-I SAFA FELSEFESİNDE
İNSAN VE BiLGi 17
A — insan 22
B -- Bilgi 26
II — IHVAN-I SAFÂ'YA GÖRE BiLGiNiN
KAYNAĞI VE MEYDANA GELiŞi 31
A — Duyular ve Duyum Melekleri ... 32
B -- Akıl ve Aklî Melekler 36
1) Hayal 37
2) Düşünce 41
3) Hafıza 44
4} Diğer Aklî Melekeler 45
a) Konuşma 45
Sanatkârlık 46
C — İspatlama 49
D — Mistik Sezgi (Vahy ve İlham'ın
Bilgisi) 52
III — İHVAN-I SAFÂ'YA GÖRE BiLGiNiN
SINIRI VE DEĞERi 55
SONUÇ 58
KAYNAKLAR 60
|
